Czyn nieuczciwej konkurencji stanowi istotny problem w obrocie gospodarczym, który może podważać uczciwe zasady rywalizacji na rynku. W Polsce kwestie te regulowane są przede wszystkim przez ustawę o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Poniżej przedstawiono kluczowe aspekty dotyczące definicji, form, a także środków ochrony prawnej związanych z tą instytucją prawną.

Geneza i pojęcie czynu nieuczciwej konkurencji

Ustawodawca polski wyodrębnił w ustawie z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. z 2023 r. poz. 1382) tzw. klauzulę generalną, która definiuje czyn nieuczciwej konkurencji jako każde działanie sprzeczne z dobrymi obyczajami przy prowadzeniu działalności gospodarczej, które zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy albo klienta.

• Cel regulacji: ochrona uczciwych praktyk rynkowych, zapewnienie zaufania konsumentów oraz stworzenie równego pola gry dla przedsiębiorców.
• Podstawowe normy: art. 3 ustawy zawiera klauzulę generalną, a kolejne artykuły wymieniają typowe przykłady czynów zakazanych.
• Zakres podmiotowy: za czyny nieuczciwej konkurencji odpowiada każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą, w tym osoby fizyczne, spółki prawa handlowego, a także jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej.

Formy i przykłady czynów nieuczciwej konkurencji

Ustawa przewiduje szeroki katalog zakazanych praktyk, z których najczęściej spotykane to:

• Wprowadzanie w błąd – polegające na rozpowszechnianiu fałszywych informacji co do pochodzenia, charakterystyki lub jakości towarów i usług.
• Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa – nieuprawnione pozyskiwanie, ujawnianie lub wykorzystanie informacji stanowiących o przewadze konkurencyjnej.
• Reklama porównawcza, która przekracza granice dobrych obyczajów – przez użycie obraźliwych lub wprowadzających w błąd określeń wobec konkurenta.
• Naśladownictwo produktów – kopiowanie kształtu czy opakowania tak, by wprowadzać konsumenta w błąd co do źródła pochodzenia.
• Podszywanie się pod inny znak towarowy – sprzedaż towarów oznaczonych logiem podobnym do znaku renomowanego przedsiębiorcy.
• Agresywne przejmowanie klientów – stosowanie nieetycznych sposobów przekonywania, np. nachalne nękanie czy wykorzystywanie informacji poufnych.

Wprowadzanie w błąd konsumentów

Przykładem może być sytuacja, gdy sklep internetowy reklamuje produkt jako „certyfikowany” bez jakichkolwiek dowodów, co stanowi naruszenie art. 10 ustawy. Konsekwencją może być zarówno nakaz zaniechania praktyki, jak i zadośćuczynienie na rzecz poszkodowanego klienta.

Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa

Ujawnienie niejawnych danych, takich jak lista klientów czy poufne procedury technologiczne, może prowadzić do żądania odszkodowania przez poszkodowanego przedsiębiorcę. Przykładem jest sytuacja, gdy były pracownik wyniósł bazę danych i przekazał ją konkurencji.

Środki ochrony prawnej i sankcje

Przedsiębiorcy, których interes został naruszony, mają do dyspozycji wiele instrumentów prawnych służących przywróceniu stanu zgodnego z prawem oraz rekompensacie poniesionych strat:

• Roszczenia o zaniechanie – nakazanie zaprzestania bezprawnych działań.
• Roszczenia o naprawienie szkody – obejmujące zarówno odszkodowanie, jak i zadośćuczynienie za utracone korzyści.
• Publikacja przeprosin – w prasie lub za pośrednictwem środków elektronicznych, by przywrócić dobre imię poszkodowanego.
• Środki zabezpieczające – sądowe nakazy przedprocesowe zabezpieczające dowody, blokada strony internetowej czy zajęcie określonych środków finansowych.

Procedura dochodzenia roszczeń

W praktyce procesowej kluczowe znaczenie ma termin przedawnienia roszczeń, który wynosi zwykle 3 lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. W razie wątpliwości co do winy lub wysokości szkody, sąd może powołać biegłych, aby dokładnie określili zakres szkód.

Prewencja i compliance

W celu uniknięcia sporów warto wdrożyć w przedsiębiorstwie program compliance oraz prowadzić stały monitoring działań marketingowych i rynkowych. Szkolenia pracowników z zakresu prawa konkurencji oraz bieżąca weryfikacja kampanii reklamowych pozwalają minimalizować ryzyko popełnienia czynu nieuczciwej konkurencji.